blogs

Een jochie van dertien, Hector Pieterson, werd het symbool van die dag. Ten eerste omdat hij werd doodgeschoten. Maar ook omdat zijn bebloede lichaam werd gedragen door een medescholier, en daar een foto van werd genomen door een persfotograaf. Het beeld ging de wereld rond, en vormde het startpunt van wereldwijde anti-apartheid-protesten, ook in Nederland.

Het monument voor Hector Pietersen is in 1992 onthuld door Mandela zelf, en staat vlakbij de Vila Kazi Road, waar ook de huizen van Mandela en Desmond Tutu staan. Het pleintje, direct naast het Apartheid Museum is vol vandaag, maar de sfeer is sereen. Geen lawaaitoeters, maar ingetogen conversaties. Zwart overheerst, maar er zijn ook blanken op deze historische dag voor Zuid-Afrika naar Soweto gekomen. Hier en daar worden foto’s gemaakt. Veel mensen hebben hun kinderen meegenomen.

Nelson ‘Linda’ Mehlomakhulu neemt in een stijlvolle wollen jas de taferelen in zich op. ,,Ik was zes jaar die dag, maar ik weet alles nog heel goed. We werden van school gestuurd, al in de ochtend. ‘Ga snel naar huis, het is gevaarlijk’, zeiden de leraren, maar we zijn gewoon gaan voetballen, tot we werden weggestuurd door de oproerpolitie.” De sfeer kan hij binnen enkele seconden weer oproepen. ,,Overal hing traangas in de lucht, half Soweto stond in brand, er was paniek, grote paniek. Maar wij zijn gewoon weer gaan voetballen. Als klein kind heb je geen idee.”

Pas jaren later drong tot Meklomakhulu, nu veertig jaar en vader van drie dochters, door wat er die dag gebeurd was. ,,Het doodschieten van die honderden scholieren was het begin van alle protesten, van de Black Power. Ik heb zelf in mijn tienerjaren, halverwege de jaren tachtig aan veel protestmarsen meegedaan. We wilden dat Mandela werd vrijgelaten. Nu ben ik hier met mijn dochters omdat ik wil dat ze weten dat er mensen zijn gestorven voor onze vrijheid.”

Mandela kwam in 1990 vrij. ,,Ik kwam hem hier op straat een keer tegen, een magisch moment. Ik schudde zijn hand. Hij was zo vriendelijk. Helaas had je toen nog geen telefoons waar je even een foto mee kon nemen.” Het pleintje bij het Hector Pieterson monument betekent veel voor Meklomakhulu. ,,Dit heeft grote historische betekenis voor mij, zeker op een dag als vandaag. Velen verloren hun leven, vele van mijn vrienden ook.”

Ook hij ziet de Zuid-Afrikanen met de Bafana Bafana-shirts op deze dag, ook bij het monument. ,,We verdienden het WK. Maar we zijn ook bevoorrecht dat we het tijdens ons leven nog mogen meemaken. We zijn enorm trots. En hebben al die critici uit Engeland, Amerika en Duitsland bewezen dat ze ongelijk hadden. Dit is een geweldig WK.”

Voordat hij weer naar zijn familie gaat poseert Meklomakhulu bij het monument. ,,Buitenlandse gasten ervaren tijdens het WK ook het enthousiasme en de warmte van Zuid-Afrikanen. En die is echt, daar is niets gemaakt aan. Bovendien brengt het de bevolkingsgroepen van Zuid-Afrika dichter bij elkaar. Daar ging het uiteindelijk allemaal om, ook op 16 juni 1976."